Miss Aloha Hula o 2016,‘o Kayli Ka‘iulani Carr

Ua ho‘omaka ‘o Kayli Ka‘iulani Carr e hula i ka piha ‘ana o ka ‘elima wale nō makihiki iā ia.  Mai ia wā mai, ua makemake ‘o ia e loa‘a iā ia ke kūlana ‘o “Miss Aloha Hula.”  Mahalo ‘o Kayli i kona makuahine no kāna ‘ōlelo paipai a kāko‘o.  Ua ‘i‘o maila kāna moemoeā i ka lā 31 o Malaki, 2016.  Ua puka ‘o Kayli ma luna o nā moho hula ‘ē a‘e me ka nui a ua loa‘a ke kūlana ‘o “Miss Aloha Hula” ma ka ho‘olaule‘a Merrie Monarch.  He 1134 ‘ai i loa‘a iā ia, a he ‘umikūmākahia ‘oi ‘ai ia i ka moho kūlana ‘elua ‘o Brylyn Noelani Aiwohi o Hālau ka Lei Mokihana o Leinā‘ala.  Ua eo iā Brylyn ka makana no ka ‘ōlelo Hawai‘i.  Ua puka ‘o Kayli, he 25 ona makahiki, mai ka hale kula ‘o Kamehameha.  Hana ‘o ia ma ka Chief’s Lū‘au ma Sea Life Park.

      “‘Eu‘eu a kupaianaha ia,” i ‘ōlelo ai ‘o Kayli.  “Ua kūlia au e hula i ia manawa nō.  He ‘umikūmāha wale nō minuke a me he hana nui ia.  Ho‘oma‘ama‘a ‘oe no ‘ehā mahina a ‘a‘ole au makemake e hala ka manawa.”

      Mea mai ‘o Robert Ke‘ano Ka‘upu IV lāua ‘o Lono Padilla, kā Kayli mau kumu hula, ua kūpono ‘o ia ka mea kūpono no kona ‘i‘ini hana nui.  Ua koho lāua i mau mele e ulu ai ‘o Kayli, a ua nui nā hola āna i pa‘u ai i ka ho‘oma‘ama‘a i kēlā me kēia lā.  “Hū a‘e ka ha‘aheo i loko o‘u akā ha‘aha‘a pū nō ho‘i ka na‘au,” i ‘ōlelo ai ‘o Ka‘upu.  “Ua ‘ike ‘ia nō ka hua o kāna hana nui.”

      ‘O “Ka Makani Kā‘ili Aloha” ke mele i hula ‘ia e Kayli.  Pili kēia mo‘olelo i ke kipona aloha me ka ‘ōlelo ho‘ohālike o ka makani kūikawā.  Ua hula ko Kayli makuahine i kēia mele i kāna kāne ma kā lāua male ‘ana.  Ua lilo loa ‘o Kalani mā i ka nānā ‘ana i ke mele.  “Ua kau ka hali‘a aloha o ku‘u makuahine ia‘u e ha‘a ana,” i ‘ōlelo ai ‘o Kayli.

      I ka nīnau ‘ia ‘ana o Kayli e ‘ōlelo no ka hula, ‘ōlelo ‘o Kayli, “E ola mau ana nō ka hula.  ‘O ke kahua o ka hula ka ‘Ōlelo.  He mea nui ka ho‘omau ‘ana i ka ‘ōlelo Hawai‘i.  E ha‘i mo‘olelo ana kākou me nā oli a e ha‘i ana kākou i kēia mau mo‘olelo i kā kākou mau keiki.  I ko kākou ho‘i ‘ana, koe kēia mau mo‘olelo wale nō.”

      E kaomi ‘oe i ko Kayli ki‘i e ‘ike ai.

 

 

 

 

No Kuli, Ka Pōpoki Heʻenalu

I ko Kuli hele ‘ana aku i kahakai, he‘enalu a au kai ‘o ia e like me nā kānaka a pau, he ho‘okahi wale nō na‘e ‘oko‘a.  He pōpoki maka ho‘okahi ‘o ia! Kau ma‘amau ka weli o ka hapanui o nā pōpoki i ka hele i kai, akā, hoihoi ‘o Kuli ike kai.

      Na Krista Littleton, 25, a me Alex Gomez, 30, i hānai iā Kuli ma ka piha ‘ana iā ia o ka mahina ‘ekolu mai Catfriends, he hui kāko‘o kaiāulu ma Honolulu. He wahi ‘o Catfriends e ‘imi ana i ka ‘ohana no nā pōpoki ha‘alele ‘ia a me nā pōpoki ‘āhiu. Ho‘okahi wale nō ona paona i ia wā a ua mana‘o nā ‘ona hou e make nō ‘o ia. Ua lilo ka maka o ka pōpoki i ka ma‘i lele. He mau kumu a‘o ‘o Alex a me Krista a ma muli o kā lāua hana, ua nui ko lāua ahonui. Ua kohu maika‘i ‘o Kuli. “Ua hau‘oli ‘o ia mai ka lā mua,” i ‘ōlelo ai ‘o Alex. “He ikaika nō ‘o ia.”

      Ua ‘olu‘olu koke ‘o Kuli i ka wai. No kona lawe koke ‘ia mai kona makuahine, ‘a‘ohe nō i pa‘a nā makaukau e pono ai ‘o ia e like me ka ho‘oma‘ema‘e kino, no laila, ua hō‘au‘au ‘o Alex a me Krista iā Kuli i nā lā a pau, a ua ma‘a ‘o Kuli i ka wai.

     Ua a‘o mai ‘o Kuli e ‘au kai ma ka ‘eono wale nō mahina me ka pūliki lana. I kēia manawa, ho‘ohana wale nō ‘o Kuli i ka pūliki i ke kai kūpikipiki‘ō. “Lilo loa nā kānaka i ka nānā iā ia,” i ‘ōlelo ai ‘o Alex. Hiki ke ‘ike ‘ia mai ‘o Kuli ma ka papa he‘enalu lō‘ihi o kona kahu ma Waikīkī. “Mana‘o ‘o ia, he ma‘amau nō i ka pōpoki,” i ‘ōlelo ai ‘o Krista. “Makemake ‘o ia e holoholo a nānā aku i waho o ka pukaaniani.”  Ua piha iā Kuli ka makahiki mua i ‘Okakopa. He Instagram kona (@kulithesurfingcat) me ka 20,000 a ‘oi po‘e hoihoi a me ka leka uila ‘o kulithesurfingcat@gmail.com.

      E kaomi ‘oe i ko Kuli ki‘i e ‘ike ai.

 

 

 

Ke Komo ʻIno ʻAna Mai o ka Poloka Coqui

Nui nā poloka coqui e ne‘e nui ana i ka ‘oawa ‘o Māliko ma Hāli‘imaile. Hū ka nui o nā poloka coqui i komo ma nā kaiāulu e pili pū ana. “‘A‘ole maopopo i ke ākea ka pilikia nui o kēia mau poloka,” i ‘ōlelo ai ‘o Lauren Loesberg no kona mau hoalauna. Ke waiho nei kona hale ma ka‘e o ka ‘oawa ma Ha‘ikū, Maui. “‘A‘ole ‘oe ‘ike  inā ‘a‘ole ‘oe noho me kēia mau poloka, akā, he hō‘ea mai koe o lākou a ‘a‘ole loa ‘olu‘olu nā poloka.”

      Ua laha ke komo ‘ino ‘ana mai o lākou he ‘ehā paha mile mai ke alanui ‘o Kaluanui i ke kū‘ono ‘o Māliko, wahi a kahi ‘elele o ke Kōmike Lāhui Komo ‘Ino o Maui. “Ua lana ko mākou mana‘o no ka hiki iā mākou ke ho‘opau i kēia poloka,” i ‘ōlelo ai ‘o Adam Radford, ka haku nui. “‘A‘ole nō i hā‘awipio.”

      No Pokoliko ia poloka a lawe ‘ia mai nā poloka i Hawai‘i ma mua o ka makahiki 1998 a ua hō‘ea mai i Maui ma muli o ka ‘oihana māla i nā makahiki 1995-2000. Ua mana‘o nā kāhuna, ua ho‘omaka kēia pilikia ma ka ‘oawa ‘o Māliko. Emi ka nui poloka ma nā wahi ‘ē a‘e i ka nui poloka ma ka ‘oawa ‘o Māliko.

      Ua noho nō ‘o Loesberg i kona hale no ka iwakālua makahiki, “‘A‘ole loa au hau‘oli,” i ‘ōlelo aku ai ‘o Loesberg. “‘O au wale nō paha kai pi‘oloke i kēia. No ka nui loa o nā poloka, kulikuli loa! He mea nō ia e moe pono ‘ole ai ko‘u pō,” i ‘ōlelo ai ‘o Loesberg. “Pono au e pani i ka pukaaniani e hiamoe ai.”

      I loko nō o ka li‘ili‘i o ka poloka kāne, ua like ‘o ia me ka ‘ōkeni hapahā, ua like ke kani āna me ka uaki e ho‘āla ana i ka po‘e. Mai ka lā hiki a ka lā kau, kanikani ho‘i ka poloka!

      Ua kī ‘o Loesberg i ka ‘ākika citrus e ho‘omake aku ai i ka poloka i kona pāhale i kēlā lā kēia lā. Ua wehe pū nō ho‘i ‘o ia i nā lā‘au e pe‘e iho ai ka poloka. He mea ho‘omiko ‘ai ma‘amau ka ‘ākika citrus i ho‘ohana ‘ia ma ke ao kūlohelohe e ka EPA. Hiki ke kū‘ai ‘ia mai ka ‘ākika citrus ma ka hale kū‘ai māla.

      Ua māhuahua a‘e ka poloka coqui i ka wela a ikīki o ke kauwela a he hana nui ka ho‘opau ‘ana i ia poloka. Eia hou, ua ulu nui ka ulu lā‘au i ka nui ua ma Maui Hikina.

      Ua ‘ike a lohe ‘o Rob Parsons i ke komo ‘ino ‘ana o ka poloka ma ka mokupuni ‘o Hawai‘i. Ua hā‘awipio ka po‘e i ka ho‘opau ‘ana i ka poloka. “‘A‘ole hiki iā ‘oe ke ho‘i e hiamoe. I loko nō o ka pa‘a ‘ana o ka puka a me ka ‘ā ‘ana o ka mīkini hō‘olu ea, mau nō ka hiki ke lohe i ke kani a ka poloka,” i ‘ōlelo aku ai ‘o ia. “Kulikuli! Mana‘o au, ua ho‘omaka lohi ka mokupuni ‘o Hawai‘i ma ka ho‘opau poloka, eia na‘e, ‘a‘ole i lohi ‘o Maui.”

      Ua ho‘omaka ke Kōmike Lāhui Komo ‘Ino o Maui e hai i hui e ho‘opau i ka poloka ma ke kī ‘ana i ka ‘ākika citrus.

     E kaomi ‘oe i ko poloka coqui ki‘i e lohe ai.

 

Ka ‘Ike ‘Ia Nei ‘o Moku‘ula

Ke kau nei kekahi hale ali‘i kahiko i ka hoi o kahi po‘e hulikoehana, noi‘i, a me kahi hui e ‘imi ana i ka mālama i kēia wahi nui o kona mō‘aukala.  Ke waiho nei ka mokupuni ‘o Moku‘ula a me ka loko wai, ‘o Mokuhinia, ma ka pāka i Lahaina ma uka o ke alanui ‘o Front.  Ke ‘ike ‘ia nei kahi hale kahiko o nā mamo a Pi‘ilani a me Kamehameha.  Ua noho ‘ia kēia wahi e nā ali‘i mai ke kenekulia ‘umikūmāono.  Ua noho aupuni ‘o Kamehameha III ma Moku‘ula ma waena o ka makahiki 1830 a me ka makahaki 1845 i ka wā i ho‘oholo ‘ia ai ‘o ke kapi kapikala o Hawai‘i ‘o Lahaina.  A ho‘one‘e ‘ia ke kapikala o ke aupuni Hawai‘i mai Lahaina i Honolulu a lilo loa ia wahi i ka mālama ‘ole ‘ia.  Ua pau ka nani o ka wai o Mokuhinia i ka wai kū a ua hū a‘e ka nui makika ma Moku‘ula i ka lawe ‘ia mai e nā moku ‘ō koholā.

      Ua loa‘a mai nei ka uapo ‘elua i pae ai nā wa‘a no ka holo ‘ana o nā ali‘i mai Moku‘ula i ka halepule ‘o Waiola.  ‘O kekahi mea i loa‘a mai nei, ‘o ia ho‘i kahi ala hāiki i pili ai ke alanui ‘o Front me Moku‘ula.

      He lanakila maoli nō no Nā Hoa o Moku‘ula kēia mau mea i loa‘a mai.  Makemake lākou e ho‘ōla hou i ka loko wai a me ka mokupuni ‘o Moku‘ula.  “He mau me kēia i uhi ‘ia i ka lepo no ho‘okahi haneli makahiki,” i ‘ōlelo aku ai ‘o Blossom Feiteira, ka Luna Ho‘okele.  Hau‘oli nā kūpuna i ka ‘oia‘i‘o o nā mo‘olelo i ili ma luna o lākou mai nā kūpuna mai a ‘a‘ole ia he mau mo‘olelo hakuhia wale nō.”  Na ko lākou mau kūpuna i ha‘i mai i kēia mau mo‘olelo kahuhia wale nō.”  Na ko lākou mau kūpuna i ha‘i mai i kēia mau mo‘olelo iā lākou.  “Mana‘o au, nui nā kānaka i poina ‘ia i kēia mokupuni li‘ili‘i,” i ōlelo ai ‘o Feiteira.  He ‘ekolu i ka ‘elima makahiki ka lō‘ihi o kēia hana.

      E kaomi ‘oe i ke ki‘i e ‘ike ai.

 

 

‘O Maui i ka Pō

kahuapaʻa pūnaewele na S.Hardy